حکم چیست؟ آشنایی با بازی حکم و تاریخچه آن

حکم چیست؟

حکم یکی از محبوب‌ترین بازی‌های ورق در ایران است. چهار نفر دور میز می‌نشینند و دو تیم دونفره می‌سازند؛ هم‌تیمی‌ها روبه‌روی هم هستند. با یک دسته‌ی ۵۲ کارتی، هر نفر ۱۳ کارت می‌گیرد و هدف این است که تیم تو زودتر از حریف ۷ دست ببرد.

«دست» یعنی یک دور کوتاه که در آن هر بازیکن یک کارت می‌گذارد. هر دور حداکثر ۱۳ دست دارد و هر دست را فقط یک کارت می‌برد. ویژگی اصلی بازی همین‌جاست: یکی از چهار خال به‌عنوان حکم انتخاب می‌شود و کارت‌های آن خال از همه‌ی کارت‌های دیگر قوی‌ترند.

اگر دنبال یادگیری کامل قانون‌ها هستی، آموزش کامل قوانین حکم همه‌چیز را قدم‌به‌قدم توضیح می‌دهد. این نوشته فقط برای آشنایی و دیدن تصویر کلی است.

چه چیزی بازی حکم را خاص می‌کند؟

۱. بازی تیمی

در حکم تنها بازی نمی‌کنی. هر دستی که هم‌تیمی‌ات ببرد، برای تو هم برد حساب می‌شود. به همین دلیل نشانه دادن، هماهنگی و فهمیدن نیت هم‌تیمی نصف بازی است. اگر این بخش برایت جالب است، خواندن کارت‌های هم‌تیمی را هم ببین.

۲. حکم را حاکم انتخاب می‌کند

در شروع هر دور، فقط یک نفر به نام حاکم ۵ کارت اول خودش را می‌بیند و با همان ۵ کارت خال برنده را اعلام می‌کند. بعد بقیه‌ی کارت‌ها پخش می‌شود. یعنی حاکم باید قبل از دیدن همه‌ی دستش تصمیم بگیرد؛ ترکیبی از حساب‌وکتاب و ریسک. درباره‌ی این تصمیم، در نقش حاکم و انتخاب حکم به‌تفصیل نوشته‌ایم.

۳. بریدن و کوت

اگر خال شروع را نداشته باشی، می‌توانی با یک کارت حکم دست را «ببُری». و اگر تیمی دور را ۷ به ۰ ببرد، به آن کوت می‌گویند؛ هیجان‌انگیزترین لحظه‌ی هر بازی.

تاریخچه‌ی حکم: چه می‌دانیم؟

راستش را بخواهی، منشأ دقیق تاریخی بازی حکم روشن نیست. منبع قابل‌اعتمادی که بگوید اولین بار کجا، کی و توسط چه کسی بازی شده در دست نداریم و ترجیح می‌دهیم داستان‌های بی‌پشتوانه را تکرار نکنیم. چیزی که مطمئن هستیم این است که حکم به‌طور گسترده در ایران بازی می‌شود و نسل‌به‌نسل بین خانواده‌ها، مسافرت‌ها و دورهمی‌ها دست‌به‌دست شده است.

قانون‌های محلی هم گاهی کمی فرق می‌کند. شاید خانواده‌ی شما حاکم را جور دیگری انتخاب کند یا امتیازها را جور دیگری بشمارد. در حکم رویال یک مجموعه‌ی مشخص از قانون‌ها پیاده شده تا همه‌ی بازیکن‌ها با هم یک‌جور بازی کنند.

حکم و بازی‌های هم‌خانواده

حکم از خانواده‌ی بازی‌های «دست‌بردنی» (Trick-taking) با خال برنده است؛ خانواده‌ای که در سراسر دنیا بازی‌های زیادی دارد. ویست (Whist) و اسپیدز (Spades) از همین دسته‌اند و در شبه‌قاره‌ی هند هم بازی‌ای با نام «کورت پیس» یا «رنگ» شباهت زیادی به حکم دارد. منطق همه‌ی این بازی‌ها آشناست: خال برنده، تبعیت از خال شروع و بردن دست‌ها. ولی این شباهت را نباید به‌معنی «مشتق شدن یکی از دیگری» گرفت؛ ما چنین ادعایی نداریم.

یک سوءتفاهم رایج هم هست: حکم و پاسور یک بازی نیستند. پاسور بازی «جمع‌کردن کارت از روی میز» است و اصلاً دست‌بردنی نیست. تفاوتشان را در مقایسه‌ی حکم و پاسور مفصل بررسی کرده‌ایم.

چرا حکم بین ایرانی‌ها این‌قدر محبوب است؟

• قانون‌هایش ساده است: در یکی دو دور یاد می‌گیری، ولی تسلط کامل سال‌ها طول می‌کشد.
• چهار نفر را دور هم جمع می‌کند: با یک دسته ورق، همه‌ی خانواده یا دوستان سرگرم می‌شوند.
• شانس و مهارت قاطی است: کارت‌ها را شانس می‌دهد، اما حساب‌کردن، حافظه و هماهنگی با هم‌تیمی نتیجه را می‌سازد.
• اجتماعی است: تیم‌ها، شوخی‌ها، کوت‌های به‌یادماندنی و دعوای دوستانه‌ی «چرا فلان کارت را بازی نکردی؟» جزو لذتش است.

یک دور حکم در یک نگاه

1. پخش اول: هر نفر ۵ کارت می‌گیرد. فقط حاکم کارت‌های خودش را می‌بیند.
2. انتخاب حکم: حاکم یکی از چهار خال (پیک، دل، خشت یا گشنیز) را اعلام می‌کند؛ مثلاً اگر دل را انتخاب کند، A قوی‌ترین کارت میز می‌شود.
3. پخش بقیه: ۸ کارت دیگر برای هر نفر پخش می‌شود تا ۱۳ کارت کامل شود.
4. بازی دست‌ها: حاکم دست اول را شروع می‌کند. همه باید از خال شروع تبعیت کنند؛ اگر نداری، هر کارتی (حتی حکم) می‌توانی بگذاری. دست را بالاترین کارت حکم و در نبودش بالاترین کارت خال شروع می‌برد، و برنده‌ی هر دست دست بعدی را شروع می‌کند.
5. پایان دور: تیمی که اول به ۷ دست برسد، دور را می‌برد و ۱ امتیاز می‌گیرد. اولین تیمی که به ۷ امتیاز برسد، بازی را می‌برد.

اصطلاحات پایه‌ی حکم

حاکم

بازیکنی که ۵ کارت اول را می‌بیند و حکم را انتخاب می‌کند؛ دست اول را هم او شروع می‌کند.

حکم

خال برنده‌ی آن دور؛ کارت‌های این خال از بقیه‌ی خال‌ها قوی‌ترند.

دست

یک دور کوتاه که در آن هر بازیکن یک کارت می‌گذارد (۴ کارت).

دور

یک بار پخش کامل با ۱۳ کارت برای هر نفر؛ برنده اولین تیمی است که ۷ دست ببرد.

کوت

بردن دور با نتیجه‌ی ۷ بر ۰.

اصطلاحات بیشتر را در صفحه‌ی ترفندهای حکم می‌بینی. وقتی آماده بودی، همین حالا شروع کن؛ یک میز رایگان منتظر توست.

سوالات متداول درباره‌ی بازی حکم